Arbeidstekort in Europa: leveranciers van bouwmaterialen hebben een deel van de oplossing

Stel je voor dat je stapels isolatieplaten op voorraad hebt voor een project dat vertraging oploopt omdat er geen elektricien kan worden gevonden. Een aannemer annuleert een bestelling voor warmtepompen omdat er geen installateurs beschikbaar zijn om ze te installeren. Of een levering van dakspanen die wekenlang in de tuin ligt te wachten tot de metselaars iets anders gaan doen.

Deze gevallen zijn verre van uitzonderlijk. In heel Europa voelen leveranciers van bouwmaterialen de gevolgen van een tekort aan arbeidskrachten dat projecten vertraagt, de vraag verstoort en volatiliteit op de bouwmaterialenmarkt veroorzaakt. Regeringen roepen op tot de bouw van nieuwe woningen en versnelde renovatiewerkzaamheden om de doelstellingen voor energietransitie te halen. Maar zonder voldoende geschoolde arbeidskrachten zullen deze doelstellingen tijdverspilling blijven en zullen de orders stagneren.

Voor retailers is dit geen ver en abstract probleem. Het is een direct bedrijfsrisico: geen werk betekent minder projecten en minder projecten betekent minder vraag. Maar het is ook een kans. Detailhandelaars in bouwmaterialen die zich positioneren als aanbieders van oplossingen in plaats van ontwikkelaars kunnen marktaandeel winnen, en Euro-Mat – het Europese netwerk van detailhandelaars – staat in het middelpunt van deze overgang.

De leegstand in Europa is begin 2025 licht gedaald, maar de bouwsector blijft een hotspot. Het tekort is structureel: Door demografische trends gaan er meer werknemers met pensioen dan er vervangen kunnen worden door nieuwe arbeidskrachten, terwijl de energietransitie de vraag naar nieuwe technische vaardigheden stimuleert.

Migratie en automatisering maken deel uit van de mix, maar geen van beide is een wonderoplossing. Arbeidsmigranten kunnen dit slechts gedeeltelijk compenseren en hun vaardigheden, taal en certificering vereisen vaak lange doorlooptijden. Robots zijn in opkomst bij prefabbedrijven, maar bouwplaatsen zijn nog steeds zeer variabel en complex en het gebruik van automatisering blijft marginaal.

Het resultaat is duidelijk: mensen blijven centraal staan en investeren in training, oriëntatie en retentie is de enige duurzame weg voorwaarts.

Het tekort aan arbeidskrachten manifesteert zich anders in Europa:

In heel Europa wachten bouwbedrijven niet op regeringen om het tekort aan arbeidskrachten aan te pakken. In plaats daarvan ontwikkelen ze hun eigen opleidings- en wervingsprogramma’s, vaak in samenwerking met gespecialiseerde instituten. In Nederland heeft Heijmans in samenwerking met een regionaal opleidingscentrum een programma opgezet om asielzoekers met een verblijfsvergunning aan een carrière in de bouw te helpen. Het programma combineert technische training met Nederlandse taal, culturele oriëntatie en interpersoonlijke vaardigheden en bevordert zo zowel professionele integratie als sociale inclusie.

In Italië hebben Webuild en andere grote bouwbedrijven zoals de FS Group en Fincantieri interne academies opgezet. Deze scholen versnellen het aanleren van projectspecifieke vaardigheden en zorgen ervoor dat nieuwkomers sneller op de bouwplaats aan de slag kunnen. In het VK investeren fabrikanten zoals Vaillant in versnelde omscholing van HVAC-professionals om technici op te leiden die essentieel zijn voor de energietransitie, hoewel het aanbod nog steeds achterblijft bij de vraag. In Spanje organiseert de Fundación Laboral de la Construcción praktische cursussen en effectieve campagnes om jongeren en vrouwen voor de sector te interesseren.

Deze voorbeelden benadrukken een duidelijke boodschap: bouwbedrijven die opleidingen aanbieden, kunnen zorgen voor een betrouwbaardere talentenpool en zich sneller aanpassen aan de eisen van de energietransitie.

Het voortdurende tekort aan vaardigheden heeft een directe impact op vakmensen in de bouw. Projectdeadlines blijven toenemen, zoals blijkt uit een enquête van 2024 in het Verenigd Koninkrijk, waarin 43% van de MKB-bouwbedrijven vertragingen meldde als gevolg van een tekort aan arbeidskrachten. Dit heeft gevolgen voor de toeleveringsketen, omdat bestellingen later binnenkomen dan gepland, nabestellingen minder voorspelbaar zijn en leveranciers plotseling onder grote druk staan. Voor detailhandelaren betekent dit dat ze in een volatielere markt moeten opereren. De vraag varieert van categorie tot categorie: er is meer vraag naar renovatiekits en energietechnologiesystemen, terwijl de vraag naar traditionele bouwmaterialen afneemt tijdens een recessie.

Klanten wenden zich steeds vaker tot retailers voor advies over complexe systemen zoals warmtepompen, laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen en luchtdichte installaties, waardoor de rol van de retailer verandert in die van een technische partner. Tegelijkertijd wordt het verkoopproces zelf langer, omdat bestellingen alleen kunnen worden geplaatst als de juiste installateurs beschikbaar zijn. Logistiek wordt ook steeds moeilijker omdat overwerkte aannemers kleinere, snellere leveringen nodig hebben om hun drukke schema’s te halen. Deze uitdagingen bieden echter ook kansen: retailers die trainingen, kant-en-klare renovatiekits en digitale tools kunnen aanbieden om het tekort aan arbeidskrachten op te vangen, maken een goede kans om een langdurige klantenbinding op te bouwen.

Hoewel ze niet verantwoordelijk zijn voor het opleiden van de hele beroepsbevolking, kunnen bouwmaterialenhandelaren een indirecte maar belangrijke rol spelen bij het aanpakken van het tekort aan arbeidskrachten. Ze bevinden zich in een unieke positie op het raakvlak tussen leveranciers en aannemers en kunnen daarom initiatieven ondersteunen die van de bouw een aantrekkelijker en toegankelijker beroep maken. Dit kan betekenen dat ze leercontracten en programma’s voor meester-leerlingen promoten die gekoppeld zijn aan echte projecten, of dat ze helpen om vrouwen, migranten met technische vaardigheden en nieuwe werknemers in de sector aan te trekken door de toegang tot opleiding en certificering te vergemakkelijken.

Tegelijkertijd kunnen retailers directe toegevoegde waarde creëren door de diensten die ze aanbieden. Door technisch advies te geven over complexe producten zoals warmtepompen of isolatiesystemen, door kant-en-klare renovatiepakketten samen te stellen of door de logistiek aan te passen met leveringen van kleine hoeveelheden, kunnen ze drukke aannemers helpen om efficiënter te werken. Dealers kunnen ook samenwerken met fabrikanten en opleidingsorganisaties om cursussen en evenementen te organiseren om ervoor te zorgen dat de kennis van nieuwe technologieën terechtkomt bij de installateurs die er het meest behoefte aan hebben.

Op deze manier doen retailers meer dan alleen dozen vervoeren. Ze versterken de beroepsbevolking, ondersteunen ondernemers die onder druk staan en verzekeren hun eigen groei op lange termijn door zich te positioneren als onmisbare leveranciers van oplossingen.

De kern van de oplossing blijft: meer mensen inspireren, opleiden en behouden, van school tot zij-instroom, van werkplek tot certificering. Euro-Mat, het Europese netwerk van bouwmaterialenhandelaren, richt zich hierop door praktische en toekomstgerichte oplossingen te bieden voor alle schakels in de keten:

Masterclass “De toekomst van de bouwplaats”: dit programma, ontwikkeld in samenwerking met de Technische Universiteit Delft, bereidt professionals voor op de bouwmethoden van morgen, van BIM en prefabricage tot AI, robotica en circulair bouwen. Het laat retailers niet alleen zien wat ze kunnen verwachten, maar ook hoe ze hun productportfolio kunnen aanpassen aan de nieuwe technologieën.

Euro-Mat Dashboard: Deze tool, die is ontwikkeld in samenwerking met toonaangevende technische instituten, biedt retailers en leveranciers realtime marktinformatie en maakt datagestuurde strategische beslissingen in heel Europa mogelijk.

Kenniscomités: Groepen die gespecialiseerd zijn in de ontwikkeling van de houtsector en duurzaamheid bieden een gestructureerd platform voor handelaars om beste praktijken uit te wisselen en gezamenlijk te reageren op marktontwikkelingen.

Praktische innovaties: Van betonnen leveringsmodellen in kleine batches die afval verminderen tot initiatieven op het gebied van biogebaseerde materialen zoals Bouwgroen van Bouwcenter, Euro-Mat leden zetten uitdagingen om in concurrentievoordelen.

Netwerken en studiereizen: Door collegabedrijven te bezoeken, zoals Leyland in Londen of Bouwcenter in Nederland, leren leden hoe lokalisatiestrategie, duurzaamheid en productinnovatie in de dagelijkse praktijk kunnen worden geïntegreerd.

Digitaal magazine: Het digitale magazine van Euro-Mat wil informeren en inspireren door informatie over de sector te delen, innovatieve oplossingen te belichten en succesvolle initiatieven in de Europese bouwmaterialensector onder de aandacht te brengen.

Euro-Mat rapporteert niet alleen over het tekort aan arbeidskrachten, maar helpt haar leden ook om het tekort aan arbeidskrachten om te zetten in een motor voor innovatie.